پیش نمایش

تقویت فرهنگ مطالعه در مدارس 9 روش

عده‌اي‌ از والدين‌ و مربيان‌ تصور مي‌کنند که‌ عادت‌ به‌ مطالعه‌ امري‌ ذاتي‌ و خصلتي‌ است‌ که‌ فقط‌ در عده‌ خاصي‌ از افراد وجود دارد و تنها بعضي‌ از افراد به‌ دلايل‌ مختلف‌ ازجمله‌ کنجکاوي‌، علاقه‌ و... به‌ آن‌ روي ‌مي‌آورند و ديگران‌ نمي‌توانند اهل‌ مطالعه‌ باشند و شايد بر اساس‌ همين‌ اعتقاد هیچ‌گونه‌ تلاشي‌ براي‌ ايجاد عادت‌ به مطالعه‌ در فرزندان خود انجام‌ نمي‌دهند. پژوهش‌های‌ اخير درزمینه‌ی تعليم‌ و تربيت‌ ثابت‌ کرده‌ است‌ که‌ عادت‌ به‌ مطالعه‌ يک‌ امر اکتسابي‌ است‌ یعنی همان‌طور که‌ يک‌ فرد، خواندن‌ و نوشتن‌ و حساب‌ کردن‌ را ياد مي‌گيرد، مي‌تواند مطالعه‌ را هم‌ بياموزد. پس‌ باید روش‌ مطالعه‌ را به‌ او آموخت‌ و او را به‌ مطالعه‌ عادت‌ داد. در ادامه برخي از عوامل مؤثر بر شکل‌گیری فرهنگ مطالعه ارائه‌شده است.
الف. نقش‌ خانواده‌
خانواده‌، اولين‌ مدرسه‌اي‌ است‌ که‌ انسان‌ در آن‌ درس‌ مي‌آموزد و به‌عنوان‌ نخستين‌ پايگاه‌ آموزش‌وپرورش‌ و از اساسي‌ترين‌ عوامل‌ در تشکيل‌ شخصيت‌ فرد است‌. خانواده‌ نقش‌ بسيار مهمی‌ در رشد و پرورش‌ فرد دارد و در تمام‌ جنبه‌هاي‌ فردي‌ (معنوي‌، فرهنگي‌، اجتماعي‌، سياسي‌، اقتصادي‌ و...) اثري‌ عميق‌ و غیرقابل‌انکار دارد. بايد پذيرفت‌ که‌ اولين‌ عامل‌ مؤثر در ايجاد انگيزه‌ و عادت‌ به‌ مطالعه‌ و کتاب‌خواني‌ در دانش‌آموزان «خانواده‌» است‌.
ب. نقش‌ مدرسه‌
مدرسه‌، دومين‌ محيط‌ تربيتي‌ است‌ که‌ تأثير زيادي‌ در آموزش‌ و رشد شخصيت‌ افراد دارد. دانش‌آموزان ‌حساس‌ترین‌ دوران‌ عمر خود را در مدرسه‌ مي‌گذرانند. اگر عوامل‌ تربيتي‌ در مدرسه‌ به‌خوبی‌ وظیفه‌ خود را انجام‌ دهند مي‌توان‌ به‌ سعادت‌ و ترقي‌ جامعه‌ در آينده‌ به‌طور کامل‌ اميدوار بود. مدير، مربّي‌، معلّم‌، کارکنان‌ اداري‌، فضا و امکانات کافی‌ و... ازجمله‌ عواملي‌ هستند که‌ تأثير زيادي‌ در ايجاد انگيزه‌ و عادت‌ به‌ مطالعه‌ در کودکان‌ و نوجوانان‌ دارند. کتابخانه‌ مدرسه‌ دستگاه‌ حرارت‌ مرکزي‌ و روح‌ مدرسه‌ است‌ و حتي‌ بيجا نيست‌ اگر از کتابخانه‌ به‌عنوان‌ قلب مدرسه‌ ياد شود. چراکه‌ اين‌ مکان‌ مي‌تواند به‌ فضايي‌ براي‌ تغذيه‌ فکري‌ و روحي‌ همه‌ دانش‌آموزان‌ و کارکنان‌ مدرسه تبدیل‌شده‌ و تأثيري‌ شگفت‌ و عميق‌ بر پيشرفت‌ و سعادت‌ آينده‌ همه‌ دانش‌آموزان‌ بگذارد. کتابخانه‌ مدرسه‌ داراي‌ دو نقش‌ و وظيفه‌ عمده‌ است:
 ايجاد انگيزه‌ و عادت‌ به‌ مطالعه‌ در دانش‌آموزانی که‌ هيچ‌ زمینه‌ قبلي‌ براي‌ مطالعه‌ کتاب‌های‌ غيردرسي‌ نداشته‌اند و خانواده‌های‌ آن‌ها به‌ هر دليل‌ نتوانسته‌اند براي‌ علاقه‌مندي‌ آن‌ها به‌ مطالعه‌ کاري‌ انجام‌ دهند.
 تقويت‌ انگيزه‌ مطالعه‌ در دانش‌آموزانی که‌ قبلاً زمينه‌ مطالعه‌ در خانواده‌ آن‌ها وجود داشت‌ و تا حدي‌ به‌ خواندن‌ و مطالعه‌ کتاب‌ علاقه‌مند هستند و تغذيه‌ روحي‌ اين‌ دانش‌آموزان‌ با کتاب‌های‌ موردنیازشان.
طبيعي‌ است‌ که‌ کتابخانه‌ مدرسه‌ براي‌ هر گروه‌ از اين‌ دانش‌آموزان‌ بايد برنامه‌هاي‌ خاصي‌ را تدارک‌ ببيند و حتي‌ مي‌تواند از وجود دانش‌آموزان‌ گروه‌ دوم‌ براي‌ تشويق‌ گروه‌ اول‌ استفاده‌ کد.

راهکارهاي شکل‌دهي فرهنگ مطالعه در مدارس
• ايجاد فروشگاه‌ کتاب‌ مدرسه‌
شرکت‌های‌ تعاوني‌ مدارس‌ محل‌ مناسبي‌ براي‌ فروش‌ کتاب‌ هستند. اگر هر آموزشگاه‌ بتواند کتاب‌های‌ مناسب‌ و ارزان‌قيمت‌ همراه‌ با تخفيف‌ مناسب‌ در اختيار دانش‌آموزان‌ قرار دهد مي‌تواند ميزان‌ علاقه‌مندي‌ دانش‌آموزان‌ به مطالعه‌ و کتاب‌خوانی‌ را افزايش‌ دهد. اين‌ فکر به‌عنوان‌ يک‌ تجربه‌ در کشور انگلستان‌ انجام‌شده‌ و موفقيت‌هايي‌ به‌دست‌آمده‌ است‌.
• معرفي‌ کتاب‌
معرفي‌ کتاب‌ به‌عنوان‌ يک‌ کار انگيزشي‌ براي‌ ترويج‌ فرهنگ‌ مطالعه‌ و کتاب‌خوانی‌ مؤثر است‌. خلاصه‌ کردن‌ کتاب‌ و معرفي‌ آن‌ در تابلو اعلانات‌ تأثير زيادي‌ در تشويق‌ دانش‌آموزان‌ به‌ مطالعه‌ دارد. همچنين‌ خواندن‌ خلاصه‌ کتاب‌ و ذکر مشخصات‌ آن‌ در مراسم‌ صبحگاهي‌ مدرسه‌ هم‌ مي‌تواند انگيزه‌ مطالعه‌ را در دانش‌آموزان‌ به‌ وجود آورد.

• معرفي‌ اعضاء فعال‌ کتابخانه‌هاي‌ کلاس‌ و مدرسه‌
اگر اعضاء فعال‌ کتابخانه‌ مدرسه‌ يا کلاس‌ در هفته‌ شناسايي‌ شوند و دریکی‌ از روزهاي‌ آن‌ در حضور سایر دانش‌آموزان‌ تشويق‌ گردند و يا نام‌ آن‌ها در تابلو کتابخانه‌ نصب‌ شود انگيزه‌ بيشتري‌ براي‌ مطالعه‌ ديگر دانش‌آموز ایجاد مي‌کند. همچنين‌ این‌گونه‌ کارها بيانگر اهمیت‌ کتاب‌ و مطالعه‌ براي‌ آنان‌ است‌.
• برگزاري‌ مسابقه‌ کتاب‌خواني‌
برگزاري‌ مسابقه‌ کتاب‌خواني‌ به‌عنوان‌ وسيله‌اي‌ مؤثر براي‌ ايجاد رغبت‌ بيشتر و عادت‌ به‌ مطالعه‌ نزد کودکان‌ و نوجوانان‌ استفاده‌ کرد و تعداد زيادي‌ کتاب‌ را روانه‌ خانه‌ها کرد. همراه‌ با مسابقه‌هاي‌ کتاب‌خواني‌، گسترش‌ و تقويت ‌مسابقه‌هاي‌ مطالعه‌ و تحقيق‌ که‌ از جايگاه‌ خوبي‌ در مدارس‌ و بين‌ دانش‌آموزان‌ برخوردار است‌ بايد در نظر گرفته‌ شود. انتخاب‌ کتاب‌های‌ مفيد و جذاب‌ و تهيه‌ جايزه‌هاي‌ مناسب‌ انگيزه‌ دانش‌آموز‌ را براي‌ شرکت‌ در این‌کاره بيشتر مي‌کند.
• برگزاري‌ مسابقه‌هاي‌ حضوري‌ پرسش‌ و پاسخ‌
برگزاري‌ مسابقه‌هاي‌ حضوري‌ پرسش‌ و پاسخ‌ شبيه‌ آنچه‌ در برنامه‌هاي‌ تلويزيوني‌ اجرا مي‌شود براي‌ ايجاد عادت و تشويق‌ دانش‌آموزان‌ به‌ مطالعه‌ مفيد است‌ به‌این‌ترتیب‌ که‌ تعدادي‌ کتاب‌ مناسب‌ درزمینه‌ی‌ گوناگون‌ به دانش‌آموزانی‌ که‌ براي‌ شرکت‌ در اين‌ مسابقه‌ ثبت‌نام‌ کرده‌اند معرفي‌ مي‌شود، دو گروه‌ شرکت‌کننده‌ با آمادگي‌ کامل‌ به‌حساب‌ مي‌پردازند و به‌ گروه‌ برتر جايزه‌ اهدا مي‌شود. برگزاري‌ اين‌ مسابقه‌ در سطح‌ کلاس‌ها، مدرسه‌، منطقه‌ و شهرستان فرصت‌ مناسبي‌ براي‌ فراهم‌ کردن‌ زمينه‌ مطالعه‌ دانش‌آموزان‌ است‌.
• استفاده‌ از کتاب‌ به‌عنوان جایزه‌
اهداي‌ کتاب‌ به‌ دانش‌آموزان‌ به‌عنوان جایزه‌ گامي‌ است‌ در جهت‌ علاقه‌مند کردن‌ دانش‌آموزان‌ به‌ مطالعه‌ که‌ البته لازم‌ است‌ در انتخاب‌ کتاب‌ با توجه‌ به‌ نيازهاي‌ سنّي‌ و روحي‌ دانش‌آموزان‌ دقت‌ لازم‌ را داشت‌ حتي‌ بهتر است‌ جایزه دانش‌آموز منحصراً کتاب‌ نباشد بلکه‌ همراه‌ با جايزه‌هاي‌ موردعلاقه‌ آن‌ها يک‌ يا چند جلد کتاب‌ مناسب‌ نيز اهدا شود (کاربخش، 1388).
• مطالعه‌ به‌عنوان‌ بخشي‌ از تکليف‌ شب‌
اگر معلم‌ بخواهد پيوند مناسبي‌ بين‌ مطالعه‌، کتاب‌خواني‌ و تکليف‌ شب‌ برقرار کند بايد از دانش‌آموزان‌ بخواهد هر هفته‌ دست‌کم‌ يک‌ يا دو جلد کتاب‌ داستان‌ و غيردرسي‌ متناسب‌ با سن‌ خود را به‌عنوان‌ تکليف‌ بخوانند و در حد توانایی‌های‌ خود خلاصه‌ چند سري‌ از آن‌ را در دفتر خويش‌ يادداشت‌ کنند. البته‌ بهتر است‌ هیچ‌گونه‌ اجباري‌ در کار نباشد تا باعث‌ دل‌زدگی‌ دانش‌آموزان‌ از کتاب‌ نشود.
• آموزش‌ روش‌های‌ صحيح‌ مطالعه‌ و تندخواني‌
مطالعه‌ در جهان‌ امروز به‌عنوان‌ يک‌ فن‌ مطرح‌ است‌. فني‌ که‌ بسياري‌ از دانش‌آموزان‌ نسبت‌ به‌ آن‌ بي‌اطلاع‌ بوده‌ یا دارای‌ آگاهي‌ اندکي‌ هستند. شايد همين‌ امر خود يکي‌ از دلايل‌ پايين‌ بودن‌ ميزان‌ مطالعه‌ در جامعه‌ باشد، زيرا اگر افراد بتوانند با روش‌ بهتر و سرعت‌ بيشتري‌ کتاب‌ بخوانند و درک‌ مطلب‌ برايشان‌ آسان‌ باشد با علاقه‌مندي‌ بيشتري‌ کتاب‌ را به‌ دست‌ مي‌گيرند و مطالعه‌ مي‌کنند بنابراين‌ ضرورت‌ دارد روش‌های‌ صحيح‌ مطالعه‌ و تندخواني‌ به‌ دانش آموزان آموزش‌ داده‌ شود و راه‌های تقويت‌ حافظه‌ و شيوه‌هاي‌ بهتر يادگيري‌ براي‌ آن‌ها بيان‌ شود. اين‌ کار به‌وسیله‌ کتاب‌هایی‌ که تحت‌ عنوان‌ «فن مطالعه‌، تندخواني‌، تقويت‌ حافظه‌ و...» امکان‌پذير است‌.
• برگزاري‌ جلسه‌هايي‌ به‌ همراه‌ دانش‌آموزان‌ براي‌ نقد و بررسي‌ کتاب‌ها
برگزاري‌ جلسه‌هاي‌ نقد و بررسي‌ کتاب يکي‌ از راه‌های‌ ايجاد انگيزه‌ نسبت‌ به‌ مطالعه‌ بعضی از کتاب‌هاست. علاوه‌ بر آن‌ اين‌ کار باعث‌ افزايش‌ آگاهي‌ دانش‌آموزان‌ در مورد چگونگي‌ انتخاب‌ کتاب‌های‌ مناسب‌ خواهد شد. دانش‌آموزي‌ که‌ در اين‌ جلسه‌ شرکت‌ مي‌کند کتاب‌ها را با دقّت‌ و حساسيت‌ بيشتري‌ مي‌خواند و درمي‌يابد که‌ پس‌ از خواندن‌ هر نوشته‌ نبايد مسحور آن‌ شود. نقد و بررسي‌ کتاب‌ها به‌ بچه‌ها ديد انتقادي‌ خواهد داد و باعث‌ خواهد شد که‌ با خواندن‌ هر کتابي‌ بي‌دليل‌ صاحب‌عقيده‌اي‌ نشوند يا تغيير عقيده‌ ندهند. همچنين‌ سليقه‌ي‌ آنان‌ را در انتخاب‌ کتاب‌ بالا خواهد برد و باعث‌ خواهد شد که‌ ديگر هر کتابي‌ را نخوانند. براي‌ بالا بردن‌ کیفیت‌ چنين‌ جلسه‌هايي‌ مي‌توان‌ از نويسندگان‌ و افراد صاحب‌نظر دعوت‌ کرد تا نسبت‌ به‌نقد و بررسی‌ کتاب‌ها اقدام‌ کنند. درصورتی‌که‌ در بعضي‌ مناطق‌ امکان‌ حضور افراد صاحب‌نظر نباشد معلمين‌ و مربیان علاقه‌مند بامطالعه‌ قبلي‌ مي‌توانند اين‌ کار را انجام‌ دهند (کاربخش، 1388).

- نظرات

برای ارسال نظر، لطفا وارد حساب خود شوید یا ثبت نام نمایید.