وداع غمگین با عصر دیالوگ های طلایی

گروه سینمای ایران- بهاره گل پرور: د یالوگ نویسی را می توان هنری د انست که ریشه د ر اد بیات، بخصوص نمایشنامه و رمان د ارد . هنری که د ر سینما به کمک تصویر آمد ه و گفتگوی ساد ه بین د و کاراکتر را تبد یل به د یالوگی ماند گار می کند . اینکه چه عواملی باعث می شود  د یالوگ های یک فیلم ماند گار شود ،…

گروه سینمای ایران- بهاره گل پرور: د یالوگ نویسی را می توان هنری د انست که ریشه د ر اد بیات، بخصوص نمایشنامه و رمان د ارد . هنری که د ر سینما به کمک تصویر آمد ه و گفتگوی ساد ه بین د و کاراکتر را تبد یل به د یالوگی ماند گار می کند . اینکه چه عواملی باعث می شود  د یالوگ های یک فیلم ماند گار شود ، خود  جای بحث د ارد .
د یالوگ نیز همچون سایر اجزای یک فیلم، مثل موسیقی، فیلمبرد اری و د استان می تواند  به ماند گاری یک فیلم د ر ذهن مخاطب کمک کند . لذا د یالوگ نویسی یکی از قطب های مهم و اساسی د ر یک فیلم محسوب می شود .
برخی معتقد ند  امروزه فیلم هایی که وقت بسیاری روی د یالوگ های آن گذاشته می شود ، لزوما نمی توانند  د ر کلیت ماجرا از فیلمنامه خوبی برخورد ار باشند  و ناگزیر تبد یل به قطعه ای اد بی می شوند  که د ر آن د یالوگ های زیاد ی رد  و بد ل می شود ، ولی از لحاظ د استانی چیزی برای ارائه ند ارند .
شاید  یکی د یگر از د لایلی که موجب شد ه سطح د یالوگ های آثار سینمایی د ر ایران پایین بیاید ، این است که د یالوگ نویسی-بویژه د ر د نیا- حرفه ای تخصصی است که تکنیک های خاص خود  را د ارد  و د ر پروژه های سینمای جهان شخصی به عنوان د یالوگ نویس د ر فیلم با فیلنامه نویس همکاری می کند . حرفه ای که د ر سینمای ایران به آن بهایی د اد ه نمی شود . به قول برخی از سینماگران این روزها همه فکر می کنند  خود شان همه چیز را می د انند  و از کسی برای این امر تخصصی کمک و مشاوره نمی گیرند  و نتیجه اش هم به فیلم هایی منجر می شود  که چیزی برای ارائه ند ارند ، د یالوگ ها و د استان هایی سطحی د ارند  و از قضا جزو پرفروش ترین فیلم ها هم به شمار می روند .
گاهی برخی از د یالوگ ها آنقد ر ماند گار می شوند  که به صورت جملات قصار د ر جامعه و شبکه های مجازی منقل می شوند ، فیلم هایی که اکثر مرد م آن را د ید ه اند  و با د یالوگ ها، آن فیلم را برای هم یاد آوری می کنند . د یالوگ هایی مثل «یک پایان تلخ، بهتر از تلخی بی پایان است» و جملاتی از این قبیل که د ر آثار سینماگرانمان کم ند اریم. یا د یالوگ های فیلمی همچون «شب های روشن» نشان از این د ارند  که صاحبان این آثار به غیر از وجه سرگرمی سینما، به انتقال مفهوم و محتوا نیز توجه و د قت د ارند  و برای این کار چقد ر باید  د ر این حوزه مطالعه د اشته باشند .
چقد ر د ر این روزهای سینمای ایران جای خالی فیلم هایی مثل برخی از فیلم های د یالوگ محور حس می شود ، آثاری مربوط به برخی از فیلمسازان پیشکسوت که فیلم هایشان به د یالوگ هایشان زند ه بود ند .
***
سیروس الوند:
برخی از فیلمسازان نسل جدید ، خودشان را زیادی قبول دارند !

سیروس الوند معتقد  است: امروزه دیگر هر فر ی هم خودش فیلمنامه می نویسد  و هم فیلم می سازد !
او می گوید : وقتی نسبت به ۷-۸ سال گذشته بررسی کنید ، می بینید  چقد ر فیلمنامه نویس و فیلمساز تا به امروز اضافه شد ه که اکنون هم فیلم هایشان روی اکران است و محتوای آن ها بسیار سطحی. نمی د انم چرا برخی خود شان را مرکز خلقت های هنری می د انند  و خود شان را زیاد ی قبول د ارند !
سیروس الوند ، نویسند ه و کارگرد ان د ر خصوص پایین آمد ن سطح د یالوگها د ر آثار سینمایی ایران، به بانی فیلم گفت: د یالوگ نویسی شوق حساسی می خواهد  و امروزه د ر فیلمنامه هایی که نوشته می شود  ذوق د یالوگ نویسی وجود  ند ارد . علت پایین آمد ن آن هم به د لیل ورود  آد م های غیر متخصص د ر حوزه سینما است.
وی د ر مورد  د یالوگ ها و اصطلاحاتی که د ر فیلم ها به کار می رود  و د ر جامعه رد  و بد ل می شود ، افزود : معمولا اصطلاح هایی که د ر فیلم های کمد ی و مجموعه های تلویزیونی گفته می شود ، مد تی بر سر زبان ها می افتد ، به طوری که وقتی بعد  ها به آن فکر می کنیم، می بینیم چقد ر بی مزه بود ه! به طور کلی کیفیت کار د ر همه زمینه ها نسبت به د هه ۷۰ و۸۰ پایین آمد ه است.
کارگرد ان فیلم سینمایی «د ست های آلود ه» د رباره افت سناریوها د ر سینمای ایران اد امه د اد : امروزه د یگر هر فرد ی هم خود ش فیلمنامه می نویسد  و هم فیلم می سازد ! وقتی نسبت به ۷-۸ سال گذشته بررسی کنید ، می بینید  که چقد ر فیلمنامه نویس و فیلمساز تا به امروز اضافه شد ه، که اکنون هم فیلم هایشان روی اکران است و محتوای آن ها بسیار سطحی است.
الوند  د ر مورد  چگونگی ماند گار شد ن د یالوگ د ر ذهن مخاطب گفت: گاهی د یالوگ به طبیعت و زند گی مرد م نزد یک می شود  و زمانی هم از یک نسل و فرمولی تبعیت می کند  که آن بستگی به سلیقه خاص نویسند ه د ارد ؛ مثل د یالوگ هایی که شاد روان علی حاتمی د اشت و این د یالوگ د ر فضایی که کار می کرد  بسیار هم موفق بود .
کارگرد ان فیلم سینمایی «پرتقال خونی» د ر مورد  د یالوگ آثار برخی از فیلمسازان یاد آور شد : بسیاری از د یالوگ های مسعود  کیمیایی، بهرام بیضایی و سعید  مطلبی که ماند گار هم هستند ، همیشه د ر ذهنم می چرخند  و بسیار موفق بود ند . خود  من هم فکر کنم د ر د یالوگ نویسی توانستم موفق باشم.
وی با اشاره به د یالوگ صحنه ای از فیلم «صاد ق کرد ه» ساخته ناصر تقوایی، خاطر نشان کرد : آثار ناصر تقوایی د یالوگ های بسیار مختصر و مینیمالیستی د اشت، صحنه ای د ر فیلم «صاد ق کرد ه» وجود  د ارد  که صاد ق کرد ه با پد ر زنش که استوار و مامور ژاند ارمری و می د اند  که صاد ق کرد ه آد م می کشد  که قاتل زنش را پید ا کند . هر د و هم کرد  هستند  ولی وظیفه پد رزنش چیز د یگری است ولی جلوی صاد ق می ایستد  چون گروهبان است. د ر یکی از سکانس ها عزت ا… انتظامی وقتی از صاد ق کرد ه می پرسد  چرا د ست از آد م کشتن برنمید اری؟ او می گوید : «برای اینکه من کرد م» انتظامی هم د ر جواب می گوید  «منم کرد م» و د ر جواب آقای راد  که نقش صاد ق کرد ه را بازی می کند  می گوید : «تو پیری!» این سه د یالوگ کوتاه است ولی تمام بحث و جان کلام د ر این سه تا د یالوگ کوتاه وجود د ارد .
وی اد امه د اد : از این د ست د یالوگ ها را بسیار کم می بینیم؛ چون د یگر بهرام بیضایی و ناصر تقوایی و بیشتر فیلمسازان شاخص ما نیستند  و فعالیت ند ارند . امسال حتی د ر جشنواره فجر هم نسبت به سال های گذشته سال خلوتی از نظر حضور فیلمساز های قد یمی و با تجربه است. از فیلمسازان پیش از انقلاب که هیچ فیلمسازی ند اریم و از فیلمسازان سال های اولیه بعد  از انقلاب هم همین طور، فکر می کنم فقط آقای حاتمی کیا حضور د ارند . بقیه د یگر حضور ند ارند  و شاید  نتوانستند  فیلم بسازند  و این امکان برای آنها فراهم نشد  که یکی از آن ها من هستم.
نویسند ه و کارگرد ان فیلم سینمایی «چهره» با اشاره به سینمای جهان و هالیوود  اد امه د اد : د ر سینماهای خارج و مشخصا سینمای آمریکا عد ه ای هستند  که تخصصشان د یالوگ نویسی است. ممکن است چند  نفر روی سناریو کار کنند ، اما د یالوگ نوشتن را به یک فرد  ماهر می سپارند . به طور مثال وود ی آلن همین گونه وارد  سینما شد . او شوخی نویس سینما بود  و برای فیلم های کمد ی د یگران د یالوگ می نوشت. حتی بلیک اد وارد ز که فیلم می ساخت، د یالوگ هایش را وود ی آلن می نوشت. لوح شوخی و کمد ی د اشت و به خاطر مهارتش د ر این عرصه هم وارد  شد  و رفته رفته تبد یل به وود ی آلنی شد  که ما می شناسیم. متاسفانه به این تخصص د ر سینمای ما بها د اد ه نمی شود ، هر فرد ی سوژه ای د ارد  خود ش می نویسد  و خود ش سناریو می کند  و می سازد . گویا این نسل جد ید  که عد ه ای شان هم خوب هستند ، اما نمید انم چرا خود شان را مرکز خلقت های هنری می د انند ! خود شان را زیاد ی قبول د ارند ! ۱۰- ۱۵ سال است که نسلی خود شیفته را می بینیم. اگر د قت کنید  به موسیقی هایی که جد ید ا ساخته می شود ؛ خوانند گی، تنظیم، ترانه را یک نفر انجام می د هد  که اد امه د اد ن این روند  خود ش یک آسیب جد ی به فرهنگ و هنر وارد  می کند .
***
شادمهر راستین:
مردم دیگر حوصله دیالوگ های ماند گار را ند ارند

شاد مهر راستین معتقد  است: مرد م ما د یگر حوصله ند ارند  به هم د یالوگ ماند گار بگویند ! کما اینکه سینما هم د یگر چنین د یالوگ هایی ند ارد . آنقد ر بر د ر و د یوار شعار وجود  د ارد  که مرد م ترجیح می د هند  راحت با هم صحبت کنند .
شاد مهر راستین د ر خصوص اینکه چرا تعد اد  د یالوگ های شنید نی و ماند گار د ر سینمای ایران پایین آمد ه، به بانی فیلم گفت: عملا این قضیه د ر د نیا از بین رفته است. د یالوگ د یگر نمی تواند  بخشی از اتود های یک فیلمنامه باشد . فیلم هایی هم که د یالوگ خوب د ارند ، بیشتر شبیه قطعه اد بی است که فرصت د اد ه اند  طرف د یالوگ خوب بگوید  و اگر فیلم از ریتم و شخصیت پرد ازی و قصه هم افتاد  مهم نیست. آنها هد فشان بیشتر نگارش د یالوگ های ماند گار بود ه تا فیلمنامه خوب که به یک فیلم خوب منجر شود .
وی افزود : تقریبا د ر همه جای د نیا این اتفاق افتاد ه و بخش اد بیات کم کم از فیلمنامه سینمایی د ورتر می شود  و بیشتر اجراست که مهم تر می نماید . بخش د یگر هم این است که سینمای ایران مسیر مستند گونه و واقع گرایانه ای پید ا کرد ه و ما د ر زند گی مان به جز شعارهای تبلیغاتی، د یالوگ ماند گاری به هم نمی گوییم. د ر نتیجه د یالوگ ها واقعی تر و ملموس تر شد ه و چون مرد م د ر زند گی د یالوگ های ماند گار ند ارند  د ر فیلمنامه ها هم ند ارند . نویسند ه فیلم سینمایی «به همین ساد گی» د ر مورد  اینکه چگونه د یالوگ ها آنقد ر ماند گار می شوند  که به صورت جملات قصار د ر جامعه د ر می آیند ، عنوان کرد : این د یالوگ ها همان کارکرد ی را د ارند  که مثلا از کل بوستان سعد ی جمله ای باقی می ماند . کارکرد  بوستان و گلستان و یا هزار و یک شب یک جریان سرگرم کنند ه بود ه که همه قصه را می د انستند ، با آن کد  به یکد یگر قصه را یاد آوری می کرد ند  و کد ی از یک قصه بود ه است. د ر حال حاضر این کار را سینما انجام می د هد . خوشبختانه گویا سینما این بار را هم نمی خواهد  به د وش بکشد  چون بر عهد ه اد بیات است. نویسند ه فیلم سینمایی «امروز» بیان کرد : قاعد تا مرد م ما د یگر حوصله ند ارند  به هم د یالوگ ماند گار بگویند . کما اینکه سینما هم د یگر چنین د یالوگ هایی ند ارد . آنقد ر بر د ر و د یوار شعار وجود  د ارد  که مرد م ترجیح می د هند  راحت با هم صحبت کنند . د ر حال حاضر ما بد ترین د وران اجرای فیلمنامه ها را د اریم و نمی توانیم بگوییم اوضاع فیلمنامه های ما خوب است یا خیر. فیلمنامه های پرد یالوگی هم اگر باشند ، بیشتر به قطعه اد بی نزد یکند  تا فیلمنامه. وی د ر مورد  بهترین د یالوگی که از یک فیلم شنید ه است، با کنایه گفت: بهترین د یالوگی که از سینما به خاطرم ماند ه این است: «سلام، حالت خوبه؟» یکی از د یالوگ های ماند گاری که تقریبا بسیاری از فیلم ها می گویند  و معتقد ند  این د یالوگ است! هر فیلمی این دیالوگ را بگوید  برای من خاص و خوب است!
***
سهیل رضایی، روانشناس:
سینما نقش ارتقا د هند گی خود  را از د ست د اد ه است

یک روانشناس معتقد  است د ر حال حاضر سینما نقش ارتقا د هند گی خود  را از د ست د اد ه و نقش سرگرمی آن پررنگ تر شد ه است. د ر صورتی که قرار بر این بود ه از طریق نقش سرگرمی، توسعه فرهنگی اتفاق بیفتد .
سهیل رضایی، د کتر روانشناس و مشاور پروژه های سینمایی و تلویزیونی د ر خصوص پایین آمد ن سطح د یالوگ ها و تاثیر د یالوگ د ر فیلم د رمانی، به بانی فیلم گفت: به طور کلی چند  سال است که سینمای ایران از لحاظ کیفیت فیلمنامه بسیار افت کرد ه است. این هم به د لیل این است که قصه نویس د ستمزد  مناسبی به اند ازه سایر اعضای یک فیلم نمی گیرد ؛ بنابراین نثر پخته ای هم وارد  فیلم نمی شود .
وی افزود : د لیل د وم این است که گاهی مرد می بود ن و د ر سطح مرد م بود ن، با ساد ه لوحانه گفتن و فکر کرد ن یکی گرفته می شود . جامعه ما د ر حال حاضر کسی که فیلم می بیند  و فیلم می گیرد  را پایین می بیند  و د یگر سینما نقش ارتقا د هند گی خود  را از د ست می د هد  و نقش سرگرمی آن پررنگ می شود . د ر صورتی که قرار بر این بود ه از طریق نقش سرگرمی، توسعه فرهنگی اتفاق بیفتد ،ولی د ر حال حاضر بحث ارتقای فرهنگ د ر کار نیست.
این روانشناس با اشاره به محتوای فیلم هایی که د ر سال های اخیر روی پرد ه سینما رفته اند ، اد امه د اد : فیلم های سرگرم کنند ه که د ر حال حاضر روی اکران هستند  چیزی برای ارائه ند ارند . د ر صورتی که برخی از آنها فیلم رکورد شکن سینمای ایران می شود . به نظر من با این رکورد شکنی ها، رکورد  حماقت د ر جامعه شکسته می شود . این نشان د هند ه آن است سینمای ما کم کم ابتذالی را تجربه می کند  که این ابتذال تنها به معنی چند  جمله جنسی نیست. این ابتذال یعنی واکنش فرد  د ر مقابل جامعه و افراد  د یگر ارتقا پید ا نمی کند  و مرتبا کاهش پید ا می کند . د ر حال حاضر فیلم هایی که به این شکل هستند ، ارزشی ند ارند  تا بخواهیم راجع به آنها صحبت کنیم. این فیلم ها د یگر د یالوگی ند ارند  که بخواهند  نگرش و یا بینشی به مخاطب بد هند  یا اتفاقی ایجاد  کنند . صرفا مثل پاپ کورنی است که د ر سینما می خورید  و تمام می شود . این فیلم ها عملا تنها جنبه سرگرمی روانی د ارد  که شما د و ساعت وقت خود  را بگذرانید ، نه اینکه د ر این فرصت بتوانید  چیزی را تجربه کنید .
رضایی با بیان اینکه برخی از د یالوگ ها آنقد ر ارزشمند  هستند  که واقعا می توان د رباره آن حرف زد ، خاطرنشان کرد : د یالوگ هایی هستند  که ذهن را مشغول می کند  و نظر مرد م را تغییر می د هد ، این خود  ارزشمند  است. کل سینمای جهان بر همین اصول پابرجا ماند ه است. فیلم هایی د ر ذهن باقی می مانند  یک افق د ر شما ایجاد  می کنند  که افق های قبلی شما قبل از فیلم متفاوت بود ه است. این ارزش یک فیلم است.
این مشاور پروژه های سینمایی تاکید  کرد : واقعیت این است بسیاری از اهالی سینمای ایران کتاب خوان و اهل کتاب نیستند . برخی از بازیگران هستند  که اگر کتابی به آنها بد هید  از عهد ه از روی خواند ن آن هم برنمی آیند ! این تجربه را د اشته ام یک سری کتاب برای بازیگری آورد ه بود یم که متنی را از روی کتاب بخواند  و تبد یل به کتاب صوتی شود ، بازیگران مشهوری بود ند  که نمی توانستند  چند  جمله را پشت سر هم بخوانند . وقتی از آنها می پرسید ی می گفتند  ما فقط بلد یم د یالوگ های کوتاه بخوانیم! بسیاری از آنها چند ین سال است کتاب نخواند ه اند . این ها همه با هم فقر فرهنگی است که د ر سینمای ما وجود  د ارد  و اگر واقعا کتاب بخوانند  فیلمشان هم فیلم می شود .
رضایی با اشاره به سینمای هالیوود  و اروپا گفت: حد ود  سی و پنج سال پیش د ر سینمای هالیوود ، جوزف کمبل، کارگاهی به نام «بید اری قهرمانان د رون» برگزار می کند  که د ر آن «قهرمان هزار چهره» را بحث می کند . از همان گفتار یک سری جزوه تهیه می شود  که چند ین سال روی آن کار می شود  و از آنها کم کم «آواتار»، «جنگ ستارگان» و… بیرون می آیند . وقتی این فیلم ها را می بینید ، آثار جاود انی هستند  که روی عناصر جاود ان جهان د ست گذاشته اند . شما وقتی این فیلم را می بینید  با آن فیلم سفر می کنید  و سر جای قبلی خود  نمی مانید . سینمای غرب روی این مفهوم کار می کند  چون د ر آنجا اطلاعات را همراه با سرگرمی به مرد م منتقل می کنند ، وقت مفید  مرد م را به سرگرمی تلف نمی کنند . د ر غرب به سینما واقعا به عنوان یک استراتژی و یک حوزه نگرش ساز نگاه می کنند  و نه صرفا سرگرمی.
وی د ر مورد  د یالوگی که به خاطرش ماند ه است، عنوان کرد : د ر فیلم «مسیر سبز» جان کافی را روی صند لی اعد ام می بند ند  و جان کافی می گوید  «زود تر مرا بکش چون اینجا جمعیت نشسته و با نفرت مرا نگاه می کند ، طاقت این نفرت را ند ارم» پل به او می گوید : «همانقد ر که می توانی نفرت این مرد م را د رک کنی عشق ما را هم به خود ت د رک کن» د ر صحنه ای د یگر از این فیلم زند انی به پُل- که زند انبان فوق العاد ه فهمید ه ای بود - می گوید : «ببین پل. اگر د ر نوجوانی با تو آشنا شد ه بود م این جاد ه مرگ را طی نمی کرد م، د ر نوجوانی آد م حسابی ای ملاقات نکرد م» این د و د یالوگ برای خود م که د ر این حوزه کار می کنم باعث شد  د ر حوزه نوجوانان بیشتر کار کنم. گویا نقطه ای را د ر من بید ار کرد  که نوجوانان رها شد ه را وقتی که بزرگ شد ند  اعد ام می کنیم. این د و د یالوگ حتی سبک کاری مرا عوض کرد ند  و د ر اوجی که گاهی زند گی سخت می شود  عشقی که د ر فیلم مثل جان کافی وجود  د ارد  را می بینم د وباره برای کار کرد ن انرژی می گیرم.

- نظرات

برای ارسال نظر، لطفا وارد حساب خود شوید یا ثبت نام نمایید.