نظریه‌ی آشوب یا بی نظمی

نظریه‌ی آشوب یا بی نظمی یک رشته‌ی تحصیلی در شاخه‌ی ریاضی است که در چند رشته‌ی علمی ازجمله هواشناسی، فیزیک، مهندسی، اقتصاد، زیست‌شناسی و فلسفه کاربرد دارد. نظریه‌ی آشوب یا بی نظمی به مطالعه‌ی رفتار سیستم‌های دینامیکی می‌پردازد که نسبت به شرایط اولیه بسیار حساسند اثری که عموماً به آن اثر پروانه‌ای گفته می‌شود. تفاوت‌های کوچک در شرایط اولیه (مانند آن‌ها که به‌علت خطاهای گردکردن هنگام محاسبه پیش می‌آیند) به نتایج بسیار واگرایی برای چنین سیستم‌های دینامیکی منجر می‌شوند، که به‌طور کلی پیش‌بینی درازمدت را غیرممکن می‌کنند. این رویداد حتی علی‌رغم این‌که این سیستم‌ها معین هستند رخ می‌دهد، بدین معنی که رفتار آینده‌ی آن‌ها کاملاً توسط شرایط اولیه‌شان تعیین شده، بدون این‌که هیچ عنصر تصادفی در آن دخالت داشته باشد. به عبارت دیگر، طبیعت معین این سیستم‌ها، آن‌ها را قابل پیش‌بینی نمی‌کند. این رفتار را با عنوانآشوب یا بی نظمی معین، یا صرفاًآشوب یا بی نظمی می‌شناسند. این‌ موضوع را ادوارد لورنز بدین شرح خلاصه کرده است:

آشوب: هنگامی که حال، آینده‌ را تعیین می‌کند، اما حالِ نسبی تقریباً آینده‌ را تعیین نمی‌کند.

رفتارآشوب یا بی نظمی را می‌توان در سیستم‌های طبیعی بسیاری مشاهده کرد، ازجمله آب و هوا. توضیح چنین رفتاری باید از نظر تحلیل مدل ریاضی آشوب یا بی نظمی ، یا از منظر روش‌های تحلیلی مانند طرح بازگشت و نقشه‌های پوانکاره دیده شود. ترجمه  itrans.ir